September 2003 - Beleggers Belangen

Hedge fondsen zijn er in vele gedaanten, maar één ding hebben ze gemeen. Ze hebben met nogal wat vooroordelen af te rekenen. Schimmig, niet transparant, duur en onbetrouwbaar. Bovendien beïnvloeden zij de aandelenkoersen. De Nederlandse markt kent slechts twee echte hedge fondsen: GO Capital en Aster-X. Maar er zijn meer manieren om te profiteren van de kennis en en slagkracht van de hedge fonds sector. Bijna elke grote partij heeft wel een fund of hedge funds. Een paraplufonds dat belegt in verschillende, internationale hedge fondsen.

M. Peters, verantwoordelijk voor de twee fund of hedge fondsen van Attica Vermogensbeheer vindt de omvang van de Nederlandse hedge fondsmarkt tegenvallen. “Je hebt momenteel tien, vijftien funds of hedge funds. Maar ik dacht een paar jaar geleden dat de markt overspoeld zou worden door tientallen hedge fondsen.” De sector, die zich graag profileert als een nieuwe beleggingsklasse, naast obligaties en aandelen, kan zich nog niet in een al te grote populariteit verheugen.

J. Stam, directeur van Aster-X, wijt het geringe hedge funds aanbod aan het slechte beursklimaat. “Omdat het in de financiële wereld kommer en kwel is, is daar vandaan nauwelijks vraag naar hedge funds. De pensioenfondsen hebben solvabiliteitproblemen en zijn zeer behoudend. Zij stappen zeker niet in een hedge fund, maar zullen als eerste stap in funds of hedge funds stappen.” Bij zo’n paraplu hedge fund is sprake van meer spreiding, bovendien geldt de beheerder daarvan als een filter, die door zijn specifieke kennis in staat zou moeten zijn de betere van de minder goede hedge funds te scheiden.

Hedge funds hebben door enkele incidenten uit het verleden, met name de roemruchte opkomst en ondergang van Long Term Capital Management in 1998, een geur van onbetrouwbaarheid om zich heen hangen en zijn daardoor moeilijk te verkopen. De acceptatie onder beleggers is nog te klein, met name institutionele beleggers blijven nog uit de buurt. Onbekendheid van de aanbieders en van de werkwijze van hedge funds, zijn nog een belemmering.

De Amerikaanse beurswaakhond SEC is al twee jaar bezig om een lijst van hedge funds samen te stellen. Om daarop te komen moeten de fondsen voldoen aan rapportageverplichtingen. Dat moet een schifting veroorzaken tussen de goede hedge funds en degenen die zich liever in schimmigheid blijven hullen. De klanten van hedge funds zijn doorgaans grote investeerders en die zullen ongetwijfeld eisen dat men op deze lijst staat, voordat ze erin investeren.

Deze maand opende E. Spitzer, de openbare aanklager van New York, de jacht op Canary Capital Partners en dwong het hedge funds tot een schikking van 40 miljoen euro, vanwege onrechtmatig verkregen winsten. Een nieuwe klap voor het imago van de sector? De Nederlandse hedge fundbeheerders halen hun schouders op. Met 6.000 spelers wereldwijd is het niet vreemd dat er een handvol malafide spelers tussen zit, redeneren zij.

Door de SEC-maatregelen moet de hedge fundsmarkt inzichtelijker worden en een betrouwbaarder imago krijgen. De Nederlandse fondsen staan onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten en werken doorgaans samen met gerenommeerde banken en brokers.

Ook Morgan Stanley werkt mee aan het volwassen maken van de hedge fund sector. Zij willen binnen enkele jaren een MSCI Hedge Funds Index lanceren, die de performance van hedge funds per type (zie kader) in kaart moet brengen. Voor het einde van het jaar moeten
2.000 hedge funds in de database zijn opgenomen. Momenteel is voor de particuliere belegger het vergelijken van beleggingsresultaten nog een moeizame zaak.

Tot het zover is, kiezen beleggers liever voor de funds of hedge funds, ondanks dat je daardoor hogere kosten betaalt. Dat is verklaarbaar, stelt Peters. “Je betaalt inderdaad indirect de performance fee van de goed presterende hedge funds in de portefeuille, maar daar krijg je dus ook een goed rendement voor terug. Dat is beter dan weinig beheerkosten en een slecht rendement, bovendien heb je een gespreid risico.”

Over de afgelopen drie jaar, waarin de AEX circa 40% in waarde verloor, behaalden de marktneutrale hedge funds gemiddeld een rendement tussen de 1% en 5%, terwijl de Long/Short hedge funds als categorie een marginale min scoorden, met onderling grote verschillen. Zie kader voor een uitleg over deze hedge fund stijlen.

Overigens merkt F. van Schaik, beheerder van GO Capital, weinig van scepsis. “Wij sluiten het fonds binnenkort. Het maximum vermogen is 50 miljoen euro en sinds het begin van dit jaar zijn we van 20 miljoen naar 45 miljoen euro gegaan.” GO Capital maakte sinds de oprichting aan het einde van 2000 faam met een fraai absoluut rendement in een dalende markt, maar blijkt het kunstje ook in een betere markt te kunnen. Sinds 1 januari behaalde het fonds een rendement van 37%, sinds de oprichting zelfs 76%.

En daar gaat het bij hedge funds primair om, stelt Van Schaik: “Een absoluut rendement halen, ongeacht de richting van de markt. Dat is het verschil met gewone beleggingsfondsen. Daar ben je als beheerder en als klant een slaaf van de markt. Gaat de markt omhoog, ga jij ook omhoog, maar gaat de markt naar beneden, dan ga je mee.”

Aster-X bleef tijdens de recente rally wel achter. Tijdens de initiële stijgingen zagen zij geen macro-economische gronden daarvoor, maar sinds kort zijn meerdere economische lichten op groen gesprongen en heeft het fonds in augustus een duidelijkere longpositie ingenomen. In opgaande markten is het voor hedge funds moeilijker om een outperformance te laten zien, denkt Stam. “We hebben weliswaar meer gereedschap tot onze beschikking dan beleggingsfondsen, maar als de markt in één rechte lijn omhoog gaat, blijf je wat achter.”

Dat GO Capital binnenkort de deuren sluit voor nieuw kapitaal verbaast Peters en Stam niet. “Hedge funds moeten snel kunnen draaien. Als je te veel vermogen hebt, lukt dat niet meer. Je ziet het keer op keer gebeuren dat fondsen sluiten of zelfs geld terug storten omdat ze door hun omvang hun flexibiliteit verliezen.”

Hedge funds mogen dan de naam hebben speculatief te zijn, die classificatie is wat kort door de bocht. Met name de marktneutrale fondsen, die in principe half long en half short zitten zijn bij uitstek geschikt om de risico-rendement verhouding van de portefeuille te verbeteren. GO Capital is een hedge fund dat meer risico neemt, zelfs steeds op zoek is naar risico zolang daar maar een hoog rendement tegenover staat. Van Schaik: “Als het risico beperkt is en het potentieel hoog, dan stappen wij in een aandeel. Beleggen is niets meer dan het kopen van kansen.”

Die kansen moeten dan wel goed worden afgewogen met eigen research en modellen, die weer vergeleken worden met die van brokers. GO Capital kocht bijvoorbeeld Ordina en PinkRoccade aan het begin van dit jaar. Bedrijven met een redelijke balans, die de wind al een tijd tegen hadden, de winsten zagen dalen, maar met forse kostenreductie bezig waren. “De koersen bleven echter stijgen. Dat was niet erg, we hebben gewoon bijgekocht. Daarna ging het hard omhoog.”

Het geheim van de smid is doen waar je goed in bent. Dat is ook het geheim van de sector, die sinds zijn explosieve groei de beste fondsmanagers heeft aangetrokken. “Zonder een goed track record kom je niet aan het stuur van een hedge fund”, stelt Stam. En de mindere goden verdwijnen snel naar de achtergrond in een wereld waarin je je niet achter de index kunt verschuilen, maar absoluut rendement vereist is.

‘Doen waar je goed in bent’ betekent voor GO Capital, dat het fonds zich voornamelijk op de Nederlandse markt richt. Leidt dat tot beïnvloeding van de aandelenkoersen? Van Schaik denkt het niet. “De koers van een aandeel wordt beïnvloed door de actieve kopers. Ja, dat zijn voor een deel natuurlijk hedge fondsen, die zijn nu eenmaal wat actiever dan institutionele beleggers. Die worden pas actief als de Pensioen- en Verzekeringskamer langs komt. Maar de invloed van hedge funds op aandelenkoersen moet niet overschat worden. bovendien kunnen andere partijen door het gebruik van derivaten ook koersen drukken.”

Ook Stam gelooft niet dat hedge funds de koersen wezenlijk beïnvloeden. “Hedge fundmanagers doen hun huiswerk doorgaans het best. Zij geven daarom nooit de laatste zet. Echte dieptepunten in aandelen of markten worden door de zenuwachtige spelers veroorzaakt en met stijgende markten idem dito.” De particulieren, dus? “Ja, of de pensioenfondsen. Die staan ook regelmatig onder verkoopdruk.” En dan is het goedkoop aandelen opppikken, voegt Van Schaik lachend toe.

KADER:
Long/short fondsen
Long/short fondsen kenmerken zich door een variabele verhouding tussen long- en shortposities. Een fonds dat voor de helft posities heeft die koerswinst boeken als de aandelen stijgen, en voor de andere helft als (andere) aandelen juist dalen. Het hedge fund speculeert dus op koersstijgingen en –dalingen van bedrijven, maar ook op de richting van de markt. Over het algemeen zullen de rendementsuitslagen groter zijn dan bij de marktneutrale hedge funds.

Marktneutrale fondsen
Bij deze hedge funds is de verhouding tussen long en short min of meer gelijk. Zo dekt het hedge funds zich in tegen de algemene schommelingen van de beurs. Rendement wordt gemaakt in een opgaande markt wanneer de longposities een procentueel hogere stijging laten zien als de shortposities. In een neergaande markt geldt uiteraard het omgekeerde.

Fund of hedge funds
Tenzij anders vermeld hebben zij hedge funds uit beide categorieën in de portefeuille. Attica heeft juist voor beide categorieën een eigen fund of hedge funds.